Mam marzenie: chcę zlikwidować wykluczenie osób Głuchych

Mam marzenie: chcę zlikwidować wykluczenie osób Głuchych

„Jeżeli człowiek nie może porozmawiać z drugim człowiekiem, to jest samotny” – mówi Seweryn Ślaski, słyszący syn Głuchych rodziców i założyciel VinFinitti. Jego zespół stworzył system, który wykorzystuje uczenie maszynowe, by rozpoznawać migane wypowiedzi i zamieniać je na tekst lub mowę. Teraz rozwija cyfrowego awatara, który ma przekładać mowę na język migowy. Połączenie obu funkcji ma umożliwić osobom Głuchym i słyszącym swobodną rozmowę w czasie rzeczywistym.

Seweryn Ślaski jest CODA (ang. Children of Deaf Adults), czyli słyszącym dzieckiem Głuchych rodziców. W domu posługiwał się językiem migowym. Miał sześć albo siedem lat, gdy zaczął chodzić z rodzicami do urzędów i tłumaczyć ich rozmowy. Z tamtych lat pamięta lekarkę z Warszawy, która znała język migowy. W jej gabinecie rodzice mogli sami opowiedzieć, co im dolega, i dopytać o zalecenia.

Możliwość bezpośredniej rozmowy z lekarzem ma znaczenie także dla prywatności. Ślaski przywołuje przykład wizyty u ginekologa. Gdy placówka nie zapewnia tłumaczenia, pacjentka może być zdana na to, kogo sama znajdzie.

– Nie mają kogoś z rodziny, nie mają kogoś bliskiego i muszą wziąć osobę obcą – mówi Ślaski o kobietach, które znalazły się w takiej sytuacji.

Opowiedzenie o intymnych objawach czy zadanie pytania o własne zdrowie może wtedy oznaczać rozmowę w obecności kogoś, kogo pacjentka widzi po raz pierwszy.

Czy tłumacz jest dostępny wtedy, gdy jest potrzebny?

Na drzwiach jest znak informujący o dostępie do tłumacza polskiego języka migowego (PJM). Na miejscu okazuje się jednak, że pracownicy nie wiedzą, jak uruchomić połączenie. O takich zgłoszeniach mówi Marta Abramczyk z mazowieckiego oddziału Polskiego Związku Głuchych w rozmowie opublikowanej przez Warszawskie Centrum Dostępności.¹

Do Rzecznika Praw Obywatelskich trafiały skargi Głuchych pacjentów, którzy sami musieli znaleźć osobę do tłumaczenia rozmowy z lekarzem. Pomagali im m.in. bliscy, znajomi lub asystenci. RPO zwrócił uwagę na konsekwencje dla prywatności pacjentów oraz na sytuacje, w których rolę tłumaczy przejmują ich słyszące dzieci.² W lipcu 2025 r. NFZ poinformował, że nie zbiera danych o liczbie tłumaczy języka migowego zatrudnionych w placówkach mających kontrakt z Funduszem ani o umowach tych placówek na tłumaczenie online.³

W listopadzie 2026 r. Biuro RPO opisało sprawę rodzica Głuchego dziecka, który poprosił o tłumacza PJM w postępowaniu o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Usłyszał, że postępowanie może się odbyć bez udziału tłumacza. RPO zwrócił się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o stanowisko w sprawie barier, które osoby Głuche napotykają w tej procedurze.⁴

W Narodowym Spisie Powszechnym z 2021 r. 9 267 osób zadeklarowało używanie polskiego języka migowego w domu. Pytanie dotyczyło języka kontaktów domowych. Do oszacowania liczby wszystkich osób Głuchych w Polsce oraz zapotrzebowania na tłumaczenia potrzebne są inne dane.⁵

Rozpoznać znak to dopiero początek

Na świecie używa się ponad 300 języków migowych.⁶ Nawet kraje anglojęzyczne mają odrębne języki migowe. W Stanach Zjednoczonych używa się amerykańskiego języka migowego (ASL), w Wielkiej Brytanii brytyjskiego języka migowego (BSL), a w Australii australijskiego języka migowego (Auslan).⁷ Przy pracach nad obsługą kolejnego języka zespół VinFinitti potrzebuje nagrań osób, które się nim posługują.

Polski język migowy jest naturalnym językiem wizualno-przestrzennym, z własną gramatyką i słownictwem. Znaczenie przekazują ruch dłoni, mimika, ruch ust, ułożenie ciała i sposób wykorzystania przestrzeni.⁸ W naturalnej wypowiedzi znaki płynnie przechodzą jeden w drugi, a twarz i dłonie mogą jednocześnie przekazywać różne informacje. Żeby zamienić taką wypowiedź na tekst, system musi uchwycić, jak te ruchy układają się w znaki i co znaczą w kontekście zdania.

System VinFinitti śledzi na nagraniu 476 punktów na twarzy i 42 punkty na dłoniach, po 21 na każdej. Analizuje, jak zmienia się ich położenie podczas migania. Dzięki temu może śledzić ruch palców i dłoni równocześnie ze zmianami mimiki i ruchem ust, także podczas płynnych przejść między znakami.

System obsługuje już amerykański (ASL), australijski (Auslan) i niemiecki (DGS) język migowy. Do końca tygodnia ma do nich dołączyć brytyjski język migowy (BSL). W testowej wersji polskiego języka migowego (PJM) system rozpoznaje pojedyncze znaki migane przez Seweryna Ślaskiego. Kolejnym krokiem jest rozpoznawanie całych zdań. Do dalszego uczenia i testowania systemu zespół potrzebuje nagrań kolejnych osób posługujących się PJM.

Awatar ma przekładać mowę na język migowy

System VinFinitti już dziś zamienia rozpoznane wypowiedzi migane na tekst lub mowę. Zespół pracuje teraz nad drugim kierunkiem rozmowy. Gdy osoba słysząca odpowie głosem, jej rozmówca ma zobaczyć na ekranie przekład na język migowy w wykonaniu cyfrowego awatara.

Awatar potrafi już naśladować ruchy człowieka. Zespół pracuje nad tym, by precyzyjnie odwzorowywał ruchy dłoni, mimikę i ułożenie ciała oraz płynnie przechodził od jednego znaku do następnego. Od tego zależy, czy migana wypowiedź będzie czytelna. Prace nad obsługą pięciu języków migowych w awatarze mają przebiegać równolegle.

Jednym z pomysłów na dalszy rozwój są inteligentne okulary, które wyświetlałyby migającego awatara w polu widzenia użytkownika podczas rozmowy.

Nie chcemy tego robić sami

– To ja i moi rodzice uczyliśmy algorytmy migać – mówi Seweryn Ślaski. Teraz VinFinitti chce zaprosić do prac nad polską wersją systemu około 20 osób posługujących się PJM. Zespół planuje zebrać nagrania obejmujące około 2 tys. haseł. Dzięki nim system będzie mógł uczyć się na przykładach pokazujących, jak różne osoby wykonują te same znaki.

VinFinitti odbyło pierwszą rozmowę z Polskim Związkiem Głuchych. Trwają kolejne rozmowy o możliwych formach współpracy. Seweryn Ślaski mówi również o przychylnym odzewie ze strony instytucji zagranicznych, w tym Gallaudet University w Stanach Zjednoczonych.

VinFinitti zaprasza do współpracy osoby Głuche, ekspertki i ekspertów języków migowych, organizacje społeczne, uczelnie, zespoły technologiczne i wszystkich, którzy chcą pomóc w ograniczaniu wykluczenia komunikacyjnego. Ślaski chciałby, żeby osoba Głucha mogła zacząć rozmowę także z kimś, kto nie zna jej języka, choćby po to, żeby zamienić z nim kilka słów.

Osoby zainteresowane nagrywaniem próbek lub testowaniem systemu mogą zgłosić się przez formularz programu beta VinFinitti.

Przypisy

  1. Warszawskie Centrum Dostępności, „Komunikacja w PJM” – transkrypcja rozmowy z udziałem Marty Abramczyk.

  2. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, wystąpienie do prezesa NFZ z 6 grudnia 2024 r. w sprawie dostępności opieki zdrowotnej dla osób Głuchych, s. 1–2.

  3. Narodowy Fundusz Zdrowia, odpowiedź na wystąpienie RPO z 7 lipca 2025 r..

  4. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, „Osoby głuche wskazują na bariery w orzekaniu o niepełnosprawności. RPO pyta o zmiany”, 10 listopada 2026 r.

  5. Główny Urząd Statystyczny, „Stan i struktura demograficzno-społeczna i ekonomiczna ludności Polski w świetle wyników NSP 2021”, tab. 7.5, s. 120.

  6. Organizacja Narodów Zjednoczonych, „International Day of Sign Languages”, dane Światowej Federacji Głuchych.

  7. The World Atlas of Language Structures Online, „Sign Languages”.

  8. Pracownia Lingwistyki Migowej Uniwersytetu Warszawskiego, „O polskim języku migowym”, oraz Wydział Polonistyki UW, „Polscy Głusi i ich język”.

VinFinitti, firma założona przez Seweryna Ślaskiego, rozwija platformę VinSign z myślą o użytkownikach indywidualnych oraz instytucjach, m.in. urzędach i placówkach ochrony zdrowia. System analizuje obraz z kamery, w tym ruchy dłoni i mimikę, i wykorzystuje uczenie maszynowe do zamiany miganych wypowiedzi na tekst lub mowę. Zespół pracuje nad cyfrowym awatarem, który ma przekładać mowę na język migowy. W planach jest również tłumaczenie między różnymi językami migowymi. Projekt rozwija się przy wsparciu grupy LEMARRC.