„Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. Obchody 60. rocznicy Orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich we Wrocławiu
JOLANTA PAWNIK
Przez dwa listopadowe dni Wrocław żył historią sprzed sześciu dekad, która nie wydarzyłaby się bez wrocławskiego biskupa Bolesława Kominka. To właśnie on był inicjatorem i autorem Orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich z 18 listopada 1965 roku. Choć władze komunistyczne przyjęły wówczas ten gest z wrogością, obawiając się niezależnego głosu Kościoła w sprawach polityki zagranicznej, dziś uważa się to wydarzenie za fundament polsko-niemieckiego pojednania i ważny element tożsamości europejskiej.
Wrocławskie uroczystości rozpoczęła konferencja prasowa episkopatów Polski i Niemiec. Metropolita wrocławski arcybiskup Józef Kupny mówił podczas niej o „wizjonerstwie” Orędzia, które współtworzyło późniejszą zjednoczoną Europę. Zwracał uwagę, że Kościół również dzisiaj pozostaje zobowiązany, by proponować światu biblijną logikę przebaczenia, nawet jeśli współczesna opinia publiczna patrzy na takie gesty z rezerwą. Przypominał też, że odwaga z 1965 roku nie była wcale oczywista: w Polsce pamięć wojny była ciągle jeszcze bardzo świeża, a społeczeństwo nie było gotowe do myślenia innego, niż w kategoriach krzywd i ran. „Widzimy, że orędzie polskich biskupów było w pewnym sensie wizjonerskie i wyprzedziło swoje czasy. Wierzę, że może nadal oddziaływać nie tylko na sąsiednie wobec siebie narody polski i niemiecki, ale na cały Stary Kontynent, który dzisiaj potrzebuje pokoju, prawdziwego dialogu i jedności opartej na uniwersalnych wartościach chrześcijańskich” – mówił metropolita wrocławski.
Podczas konferencji prasowej w podobnym tonie wypowiadał się również przewodniczący Konferencji Episkopatu Niemiec biskup Georg Bätzing. Wśród wielu owoców procesu pojednania wskazał on „normalność” w relacjach polsko-niemieckich. „Wydaje mi się, że między Polakami a Niemcami został osiągnięty stan dobrego sąsiedztwa. Normalność jest cudem większym niż można było się spodziewać po wielu wiekach nienawiści po obu stronach, których zwieńczeniem było okrucieństwo okupacji” – mówił bp Bätzing. Zwrócił też uwagę, że współczesne czasy nie pozwalają nam „spocząć na laurach”, zwłaszcza wobec wojny w Ukrainie.
Uroczystości pod pomnikiem kard. Bolesława Kominka, 60. rocznica orędzia biskupów polskich do niemieckich (Wrocław, 18.11.2025) FOT Episkopat News
Także arcybiskup Tadeusz Wojda, przewodniczący Episkopatu Polski przypomniał, że Orędzie było czymś więcej niż tylko chrześcijańskim gestem. „Były gestem prorockim, niosącym w sobie potężną moralną siłę, który wyprzedzał swój czas, otwierał zranione wojną narody na Ducha Świętego, zapoczątkowywał proces pojednania między narodami naznaczonymi doświadczeniem wojny, przemocy i głębokich ran, a tym samym stawał się zaczynem przyszłej jedności Europy, której kultura naznaczona była duchowością świętych i błogosławionych zarówno z zachodu jak i ze wschodu” – zauważył hierarcha.
Jednym z ważnych wydarzeń pierwszego dnia obchodów było otwarcie wystawy „Pojednanie dla Europy” w Muzeum Archidiecezjalnym przy placu Katedralnym we Wrocławiu. Jej kurator, prof. Wojciech Kucharski, wraz z zespołem przedstawił nie tylko historię Orędzia i okoliczności jego powstania, ale też szeroki kontekst międzynarodowy oraz sylwetkę kardynała Bolesława Kominka, wrocławskiego biskupa, który jako pierwszy w polskim Kościele zaproponował nowe spojrzenie na relacje z Niemcami. Symbolicznym miejscem refleksji stał się jego pomnik, przy którym odbyła się uroczystość z udziałem duchownych, przedstawicieli władz i młodzieży. Prezydent Wrocławia Jacek Sutryk przypomniał, że dla kardynała słowo „dialog” było życiową dewizą. „Miał odwagę myśleć o przyszłości, gdy jeszcze nie zabliźniły się rany przeszłości” – zauważył.
Kolejnym etapem obchodów 60. rocznicy była Eucharystia w archikatedrze św. Jana Chrzciciela. Arcybiskup Kupny, rozpoczynając liturgię, mówił o dziękczynieniu za gest odwagi sprzed 60 lat, a bp Georg Bätzing w homilii ostrzegał przed nacjonalizmami i wezwał do kierowania się Ewangelią, która nienawiść pokonuje miłością.
FOT Episkopat News
Pierwszy dzień obchodów dopełniła modlitwa ekumeniczna w kościele Najświętszej Maryi Panny na Piasku, przygotowana we współpracy ze Wspólnotą z Taizé. Wzięli w niej udział katoliccy biskupi z Polski i Niemiec, duchowni greckokatoliccy oraz przedstawiciel Kościoła ewangelicko-augsburskiego. Modlono się psalmami i fragmentem Listu do Efezjan, odczytywanym po polsku, niemiecku i ukraińsku. Wieczornym wrocławskim akcentem obchodów był koncert „Wrocław dla pojednania” poświęcony historii stosunków polsko-niemieckich wpisanych w historię miasta.
Drugi dzień obchodów rocznicy miał charakter przede wszystkim naukowy. W auli Papieskiego Wydziału Teologicznego spotkali się badacze z Polski i Niemiec, przedstawiciele Kościoła oraz młodzież akademicka. Rektor ks. prof. Sławomir Stasiak przypomniał, że choć Orędzie często kojarzone jest z jednym zdaniem „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”, cały list jest głęboko teologiczny i zakorzeniony w Piśmie Świętym. Arcybiskup Józef Kupny nawiązał do trudnych okoliczności jego powstawania i zauważył, że także dziś relacje polsko-niemieckie wymagają nowego impulsu.
Konferencja naukowa w auli Papieskiego Wydziału Teologicznego (FOT. Episkopat News)
Dyskusje konferencyjne podzielono na trzy bloki: historyczny, aksjologiczny i inspiracyjny. W części dotyczącej historii pojednania głos zabrali m.in. prof. Norman Davies, dr hab. Wojciech Kucharski oraz dr hab. Robert Żurek, którzy omawiali kontekst II wojny światowej, proces kształtowania listu i sytuację Niemiec w okresie gestów pojednania. W panelu o wartościach — z udziałem prof. Klausa Ziemera, prof. Hanny Suchockiej, dr. Marka Mutora i dr. Łukasza Kamińskiego — dyskutowano o znaczeniu przesłania Orędzia dla zjednoczonej Europy, nauczaniu Jana Pawła II, pamięci o ofiarach totalitaryzmów oraz dziedzictwie „Solidarności”. W części „Inspiracje” pastor Markus Meckel, dr Andrzej Grajewski i prof. Kazimiera Jaworska podejmowali temat wpływu ewangelików na proces pojednania, znaczenia Orędzia dla relacji polsko-ukraińskich i reakcji polskiego społeczeństwa na gest biskupów. Z kolei prof. Jie-Hyun Lim przedstawił spojrzenie z Azji Wschodniej, wskazując, że doświadczenie polsko-niemieckie może służyć jako model w dialogu japońsko-koreańskim.
Konferencję podsumował dr Andrzej Jerie, dyrektor Centrum Historii Zajezdnia, przypominając o wyjątkowej roli Wrocławia jako miasta, z którego wypłynął impuls pojednania. Podkreślił, że Kościół i środowiska naukowe wspólnie pracują nad taką pamięcią historyczną, która nie dzieli, lecz buduje mosty. Zapowiedział także prezentację wystawy „Pojednanie dla Europy” w Niemczech. Uroczystości zakończono wspólnym zdjęciem i apelem o dalsze pogłębianie dialogu polsko-niemieckiego, szczególnie ważnego dla kolejnych pokoleń.
Dziennikarka i content menedżerka, autorka książek genealogicznych. Interesuje się historią, w swoich tekstach chciałaby przywrócić pamięć o ludziach, którzy tworzyli polską naukę i kulturę.
Źródło: DlaPolonii,pl
