Wspomnienie o Antonim Żubrydzie „Zuchu” z Sanoka

Wspomnienie o Antonim Żubrydzie „Zuchu” z Sanoka

Antoni Żubryd używający pseudonimu „Zuch”, przyszedł na świat dnia 4 września 1918 roku w Sanoku. Zginął od „ubeckiego” strzału w tył głowy dnia 24 października 1946 roku w Malinówce. Był on podoficerem piechoty Wojska Polskiego. A w czasie II wojny światowej pełnił obowiązki dowódcy oddziału partyzanckiego. Został on zamordowany wraz z żoną Janiną z polecenia władz Urzędu Bezpieczeństwa. W roku 1994 został pośmiertnie zrehabilitowany.

Antoni Żubryd z żoną Janiną/ esanok.pl

„Zuch” walczył w kampanii wrześniowej

Gdy wybuchła II wojna światowa, w czasie tak zwanej „polskiej wojny obronnej”, „Zuch” walczył w obronie Warszawy. Już dnia 8 września 1939 roku, jego pułk świetnie poradził sobie w odparciu ataków niemieckiej 4 Dywizji Pancernej, W trakcie szeregu walk, które przeprowadził on w sposób brawurowy, a przede wszystkim ze szczególnym oddaniem został awansowany do stopnia sierżanta, a przy okazji otrzymał on Krzyż Walecznych.

Kapitulacja stolicy

Po kapitulacji Warszawy, Żubryd dostał się do niemieckiej niewoli. Był on osadzony w Żyrardowie w obozie jenieckim. Nie znamy przyczyn jak został zwolniony z niewoli, ale gdy to nastąpiło szybko powrócił do rodzinnego Sanoka, gdzie znów walczył z okupantem, ale tym razem rozpoczął on działalność konspiracyjną. Przede wszystkim prowadził sukcesywne szkolenia wojskowe, dla młodych Polaków, chętnych brać udział w wielu akcjach zbrojnych przeciwko niemieckiemu okupantowi.

Szmugiel i handel

Aby żyć, zajął się pan Antoni drobnym handlem, a przy okazji też i przemytem artykułów spożywczych. W kwietniu 1940 roku, został on skierowany na roboty przymusowe do Rzeszy. Ale dość szybko udało mu się jednak uciec z transportu. Kilka tygodni ukrywał się u przyjaciół, ale wrócił znów do swojego rodzinnego miasta. Szybko pracował on w wywiadzie, dla polskiej konspiracji. Pomagała mu w tym pani Janina Praczyńska, która z czasem została jego żoną.

Zagrożony więzieniem

Zagrożony aresztowaniem przez Gestapo, Żubryd odpuścił na krótko działalności wywiadowczej. Ale w stosunkowo niedługim czasie Antoni oraz jego żona Janina zostali aresztowani tym razem przez NKWDzistów, którzy zarzucali im brak chęci współpracy z nimi.

Rok 1941

Małżonkowie odzyskali wolność, gdy Niemcy w roku 1941 zaatakowali ZSRR. Żubrydowie rzecz jasna powróciwszy do Sanoka, działając dalej w konspiracji. Niemcy szybko wpadli na trop komórki konspiracyjnej gdzie działało małżeństwo Żubrydów i w dniu 27 grudnia 1941 roku, został pan Antoni z małżonką osadzony w więzieniu w Tarnowie. Stamtąd został wywieziony do Krakowa, gdzie osadzono go w więzieniu św. Michała. Niemiecki sąd skazał Antoniego Żubryda na karę śmierci, natomiast jego żona Janina otrzymała karę dożywocia. Jadąc w karetce więziennej na miejsce kaźni, panu Antoniemu udało się uciec z konwoju. Do końca wojny, jego praca konspiracyjna już nigdy nie został wykryta przez Niemców.

fot. Starostwo Powiatowe w Brzozowie

W obliczu nowej władzy

Po wojnie, nie mógł się on pogodzić z nowym komunistycznym rządem. Działał więc on przeciwko sowieckiemu aparatowi. Został on przez nich dość szybko ujęty wraz ze swoją zoną Janiną. Tym razem znów otrzymał karę śmierci. W dniu 24 października 1946 roku, w lesie w pobliżu Malinówki w powiecie brzozowskim, agent Urzędu Bezpieczeństwa Jerzy Vaulin strzałem w tył głowy zamordował mjr. Antoniego Żubryda pseudonim „Zuch”, dowódcę Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ „Zuch”, jako jednego z największych antykomunistycznych oddziałów partyzanckich okręgu rzeszowskiego. Wraz z panem Antonim, śmierć poniosła także jego ciężarna żona Janina.

Ewa Michałowska – Walkiewicz