Kazimierz Prószyński filmujący aeroskopem ulice Paryża w 1909 roku / pl.wikipedia.org
Wspomnienie o Kazimierzu Prószyńskim
Dlaczego świat wybrał braci Lumière?
Francuscy bracia Lumière zauroczeni wynalazkiem Thomasa Edisona jakim był konetoskop, postanowili go ulepszyć dopatrując się w nim kilku małych niedociągnięć. Świat wie, że dzięki nim powstał kinematograf, ale tak naprawdę ojcem kinematografu był Polak, Kazimierz Prószyński. Ponieważ obaj bracia urodzili się w październiku, właśnie ten miesiąc jest czasem kiedy to zwyczajowo mówi się, że „październik to miesiąc kina i kinematografu”. August Lumière, jeden ze wspomnianych braci, oddawał Prószyńskiemu pierwszeństwo oczywiście w dziedzinie kinematografii, przyznając publicznie:.. „Byłem, wraz z bratem, twórcą filmu francuskiego, ale istniał również pewien Polak, niejaki Kazimierz Prószyński, który nas znacznie wyprzedził”…
Fotografia portretowa /pl.wikipedia.org
Kim był wielki polski wynalazca
Kazimierz Prószyński przyszedł na świat w Warszawie w dniu 4 kwietnia 1875 roku. Zmarł on natomiast w dniu 13 marca 1945 roku w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen. My Polacy znamy go jako świetnego przedsiębiorcę, operatora filmowego, reżysera krótkich form filmowych, a także jako inżyniera i wynalazcę.
Pionier aparatów kinematograficznych
Kazimierz Prószyński jako pionier aparatów kinematograficznych, właściwie znany był jedynie w Polsce. To on był konstruktorem i wynalazcą kamer filmowych, a przede wszystkim zdołał on wynaleźć odpowiedni system umożliwiający równomierny, skokowy przesuw taśmy filmowej. System ten zwany był wśród późniejszych operatorów kamer jako „system Prószyńskiego”, Minimalizował on drgania „filmowej błony”, eliminując tym samym migotanie obrazu podczas emisji filmu.
Patriotyczna rodzina Prószyńskich
Dziadkiem tego wielkiego polskiego konstruktora, był szlachcic Stanisław Antoni. Był on ogromnym polskim patriotą, który podczas zaborów szybko wciągnął się w działalność konspiracyjną. Właśnie dlatego, jak wiemy to z Encyklopedii PWN, został on aresztowany przez kozacki patrol, gdy przenosił on meldunki do sztabu polskich konspiratorów. Został on zatem zesłany w głąb syberyjskiej tajgi w 1856 roku. Gdy Stanisław Antoni odbył swoją karę, zamieszkał w Mińsku gdzie jak wiadomo prowadził zakład fotograficzny. Jego synem był twórca elementarza języka polskiego, Konrad Prószyński. On to w 1873 roku, razem ze Stanisławem Witkiewiczem przeniósł się w granice Królestwa Polskiego, jak mówił…„aby tu czekać na Wolną Ojczyznę”..
Rok 1875
Dwa lata od tego wydarzenia, w Warszawie narodził się Kazimierz Prószyński, którego matką była pani Cecylia z domu Puciaty.
W 1914 roku, dorosły już Kazimierz Prószyński wraz z żoną i małym synkiem Kaziem i córką Irenką, przeżyli w Warszawie trudy I wojny światowej. Warto jest podkreślić, iż syn Kazimierza Prószyńskiego, za chrzestnych miał wybitną parę Polaków, a mianowicie panią Helenę i Ignacego Paderewskich.
Wracając do lat dzieciństwa
Kazimierz Prószyński swoje pierwsze nauki rozpoczął w Warszawie, ukończywszy je na poziomie gimnazjum. Następnie edukację swoją kontynuował w Szkole Realnej Wojciecha Górskiego. Tutaj właśnie zaprzyjaźnił się z kompozytorem Mieczysławem Karłowiczem. Gdy jego rodzice spostrzegli szczególne zamiłowanie Kazimierza do nauk ścisłych, wysłali go na belgijską politechnikę w Liege. Tam właśnie dał się on poznać jako wybitnie utalentowany wynalazca i konstruktor. Na dowód tego należy wspomnieć, iż w 1894 roku Kazimierz wynalazł swój pierwszy aparat do rejestracji i odtwarzania filmów. Nazwany był on po prostu pleografem.
Po ukończeniu politechniki
Gdy Kazimierz skończył belgijską politechnikę, rzecz jasna powrócił do Warszawy, gdzie wynalazł następny swój aparat, a był nim ekspedytor uniwersalny. Urządzenie to miało być pomocne w funkcjonowaniu wydawnictwa, prowadzonego przez jego ojca Konrada. Warto jest w tym miejscu podkreślić, iż pan Konrad był redaktorem takich gazet jak „Promyk” oraz „Gazeta Świąteczna”.
Druga wytwórnia
W 1901 roku Kazimierz Prószyński założył drugą w historii polskiej kinematografii wytwórnię filmową, a było to Towarzystwo Udziałowe Pleograf. W latach 1901–1903 działalność tego towarzystwa, polegała na promowaniu aparatów wynalezionych przez pana Prószyńskiego oraz szeregu krótkometrażowych filmów przez niego zrealizowanych.
Wielcy aktorzy między innymi
Kazimierz Prószyński kręcił pleografem filmy, najczęściej dokumentujące życie codzienne warszawiaków z różnych warstw społecznych. Był on również autorem pierwszych filmów fabularnych, do których zatrudniał nawet wybitnych polskich aktorów. Jednym z nich był świetny aktor doby międzywojennej Kazimierz Junosza-Stępowski. Prószyński uzyskał patent na swój pleograf, co miało miejsce w roku 1894, a co należy podkreślić, że było to na rok przed opatentowaniem przez francuskich braci ich kinematografu. Warto jest też podkreślić, iż w roku 1911 polski wynalazca tym razem będąc w Wielkiej Brytanii, uzyskał angielski patent aeroskopu przy okazji znalazł on też sponsorów, którzy rozpoczęli jego produkcję seryjną. Prószyński co bardzo istotne, nakręcił też w dniu 22 czerwca 1911 roku oczywiście w Wielkiej Brytanii swoim „aeroskopem” pierwszy polski reportaż filmowy z koronacji angielskiego króla Jerzego V.
Pobyt i śmierć w obozie
Gdy wybuchła II wojna światowa, Kazimierz Prószyński ze względu na swoje patriotyczne wychowanie, rozpoczął działalność konspiracyjną. Został on podobno po zadenuncjowaniu aresztowany, ale po 10 dniach został zwolniony. Gestapowcy śledząc go, nigdy już nie natknęli się na jego konspiracyjną działalność pomimo, że ją prowadził tym razem wraz ze swoją żoną. Podczas powstania warszawskiego w dniu 22 sierpnia 1944 roku został on aresztowany i wywieziony do obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusem, jako numer 129957. Tam szybko został zabity przez Niemców „jako niebezpieczny element”, o czym relacjonowali naoczni świadkowie tego zdarzenia, którzy przeżyli obóz. Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim.
Redakcja „Polish News”, miała okazję oglądać pierwsze zdjęcia nie tylko Kazimierza Prószyńskiego, które były wykonane w okresie międzywojennym w Warszawie. Wystawa ta zorganizowana była w prywatnym muzeum w Gubinie.
Ewa Michałowska -Walkiewicz
