Kondycja Polski jest bardzo zła

Fot: Piotr Nisztor, dziennikarz śledczy Telewizji Republika/Fot.: archiwum

Kondycja Polski jest bardzo zła

Z Piotrem Nisztorem, dziennikarzem śledczym, rozmawia Marek Ruszczyński

– Czy po zapoczątkowaniu zmian politycznych w Polsce w 1989 r. funkcjonariusze dawnego reżimu, w tym funkcjonariusze tajnych służb, nadal działają w biznesie i na styku biznes-polityka?

– Biologia robi swoje. Często jest tak, że ci funkcjonariusze już są jakby poza całym systemem, ale dzisiaj tymi, którzy odgrywają kluczową rolę, w sumie 37 lat po transformacji polityczno-ustrojowej, są ich wychowankowie lub ci, których prowadzili jako tajni współpracownicy albo kontakt operacyjny. Szczególnie jest to widoczne w sektorze bankowym, gdzie takie osoby cały czas – będące aktywami PRL-owskich służb specjalnych – zarządzają, nawet kluczowymi instytucjami finansowymi. Z jednej strony ci funkcjonariusze, którzy już są wiekowi i mają często po 70-80 lat, aktywności bezpośredniej w biznesie nie prowadzą, ale z drugiej ci, których wychowali, których wykorzystywali i prowadzili takie stanowiska dzisiaj zajmują. I to dotyczy nie tylko szeroko rozumianego sektora biznesowego, ale oni działają niemalże w każdym sektorze funkcjonowania państwa, czyli i w biznesie, i w polityce, i w sporcie.

– Dlaczego?

– Brak lustracji, brak dekomunizacji w Polsce. Te osoby od wielu lat odgrywają kluczowe role.

– Jaka, Pana zdaniem, była największa afera finansowa, gospodarcza lub łapówkarska po 1989 r.?

– Niewątpliwe główną aferą, matką wszystkich afer, była afera Funduszu Obsługi Zadłużenia Zagranicznego (FOZZ), ale w mojej ocenie takich afer było więcej. Były to afery finansowe, które doprowadziły do tego, że tysiące ludzi w Polsce straciły swoje oszczędności życia, bądź też po prostu został wydrenowany Skarb Państwa. Jeśli chodzi o skalę, to bezsprzecznie ostatnie afery gospodarcze, czyli afera GetBacku i afera SKOK Wołomin. To były najgłośniejsze afery gospodarcze. Jeśli chodzi zaś o afery łapówkarskie, to największą po 1989 r. była niewątpliwie, jeśli chodzi o skalę, afera związana ze Sławomirem Nowakiem, który dzisiaj odpowiada przed sądem za przyjęcie bądź żądanie przyjęcia w sumie ponad 6 milionów złotych. To jest najwyższa w historii łapówka. Podobna skala łapówki, liczona w milionach złotych, była lata temu przy infoaferze, czyli skandalu, który polegał na ustawianiu za łapówki w różnego rodzaju instytucjach państwowych kontraktów IT. Jeśli chodzi o same liczby, to tutaj te dwie afery korupcyjne były największe, ale w ogóle afer gospodarczych było bardzo dużo.

Oczywiście, jak powiedziałem, pierwsza największa afera to FOZZ, potem bez wątpienia wszystkie historie związane z patologiami lat 90., czyli słynna afera Art B, czy też różne banki, które powstawały i upadały, jak bank Piotra Bykowskiego, czy też potem piramidy finansowe. Można powiedzieć, że kluczowym elementem, który uderzał w funkcjonowanie ekonomiczne państwa były właśnie piramidy finansowe. Ich trochę było. Największą skalę miała bezsprzecznie afera Amber Gold i GetBacku ze względu na sumę pieniędzy, jaką stracili inwestorzy.

Dzisiaj mamy aferę, która od dłuższego czasu jest trochę poza zasięgiem, czyli nie jest łatwo poprzez służby czy prokuraturę ją rozwikłać. To są różnego rodzaju manipulacje giełdowe i nadużycia, tzw. inside trading, który generalnie jest dla niektórych źródłem ogromnych pieniędzy. Afer naprawdę jest dużo. Te, które wymieniłem, to są takie – można powiedzieć – flagowe skandale.

– PiS-owi nie udało się skazać na przykład Jana Burego, Aleksandra Grada czy Sławomira Nowaka. Zbigniew Ziobro miał pełnię władzy a wszystkiego na prokuraturę czy sądy nie można zwalać. Dlaczego ich nie skazano?

– Przede wszystkim Jan Bury został niedawno skazany przy jednym z wątków afery podkarpackiej. To nie jest tak do końca, że za rządów Prawa i Sprawiedliwości nie skazywano. Problem w Polsce jest taki, że sprawy – takie szczególnie skomplikowane gospodarczo – trwają bardzo, ale to bardzo długo. Zanim sprawa z prokuratury wyjdzie do sądu, to naprawdę mija bardzo wiele czasu. Historie dotyczące Jana Burego, czyli afery podkarpackiej, która przecież wybuchła za rządów Platformy Obywatelskiej i PSL-u, kiedy jeszcze po raz pierwszym premierem był Donald Tusk, miały bardzo wiele wątków i wiele osób zostało skazanych. To sprawa wielowątkowa, trudna, to niewątpliwie pewnego rodzaju test dla wymiaru sprawiedliwości. I dopiero niedawno, jeszcze nieprawomocnie, czyli w pierwszej instancji Jan B. jako ten, który wspólnie z Krzysztofem Kwiatkowskim, obecnie senatorem, za ustawianie konkursów na stanowiska w Najwyższej Izbie Kontroli został skazany.

Jeśli chodzi o Sławomira Nowaka, to sprawa wygląda – w mojej ocenie – dla prokuratury bardzo pozytywnie. Bo prokuratura w 2020 r. zatrzymała Nowaka bardzo – można powiedzieć – szybko. Sprawa z prokuratury została wysłana do sądu i niestety w sądzie jest problem. Została ona podzielona na dwa wątki, wątek ukraiński i wątek polski. Widząc osobiście jak ta sprawa idzie, ten wątek ukraiński szczególnie, bo ten polski został w atmosferze skandalu umorzony, to mam wrażenie, że jeszcze przez kilka lat z sądu pierwszej instancji nie wyjdzie i nie zakończy się wyrokiem.

Jeśli chodzi w ogóle o działania prokuratury, to sam mam osobiście swoje uwagi co do tego, jak funkcjonowała za czasów Prawa i Sprawiedliwości. Bo faktycznie było tak, że z wielkich zapowiedzi rozliczeń wyszło niewiele. Oczywiście, można to tłumaczyć tym, że trudno jest jednak udowodnić duże i skomplikowane przestępstwo, tym bardziej w sytuacji, w której – jak chociażby sprawa Pegasusa pokazała – są prowadzone działania mające wyeliminować z użytku organów ścigania, służb i prokuratury narzędzia, które bardzo skutecznie pomagają wykrywać i znajdować dowody na skomplikowane, można powiedzieć kolokwialnie – grube afery. Ta sprawa jest bardziej złożona i jakby obwinianie tylko prokuratury, czy wręcz prokuratury jako tego organu, który jest nieskuteczny w moim odczuciu jest błędem. To wszystko, niestety, jest składową wielu różnych elementów, które miały wpływ na to, że przez lata ci, których wymieniano jako symbole nieprawidłowości i patologii 8 lat rządów Platformy i PSL-u nie usłyszeli prawomocnych wyroków.

– Za ostatnich rządów PiS oszacowano, że w latach 2007-2015, czyli za czasów pierwszych rządów Platformy Obywatelskiej mafie VAT-owskie wyprowadziły ze Skarbu Państwa 260 miliardów złotych. Straty oszacowano, ale czy ktoś poniósł konsekwencje?

– Konsekwencje VAT-owskich przestępstw trzeba podzielić na dwie grupy. Pierwsza grupa, to kwestia polityczna i urzędnicza. Tę odpowiedzialność analizowała komisja śledcza, która przecież powstała na rządów PiS-u, komisja śledcza ds. afery VAT-owskiej. Niewydolności, błędy i patologie samego urzędniczego aparatu w tym zakresie zostały wykryte. Po drugie, co do samych wykonawców, faktycznie jest tak, że byli, są i będą ścigani. Tylko problem polega na tym, że w grę wchodzą setki milionów złotych, a nawet miliardów, często dużym problemem jest chociażby odnalezienie tych, którzy za tym procederem stoją. Sam się zajmowałem największymi aferami VAT-owskimi, które miały miejsce w okresie rządów Platformy i PSL-u, czy na samym początku, kiedy PiS przejmował władzę. Bo kiedy powstała Krajowa Administracja Skarbowa, zanim ona zaczęła skutecznie walczyć z tą bardzo poważną przestępczością wymierzoną w interesy ekonomiczne państwa, no to jednak to wszystko kosztowało czasu. Faktycznie jest tak, że te osoby są skazywane, jakby ponoszą odpowiedzialność, tylko jest to niestety długotrwały proces. A że ponoszą odpowiedzialność najlepszym przykładem jest choćby sprawa byłych bossów mafii pruszkowskiej, którzy przecież zostali oskarżeni również o udział w wielomilionowych oszustwach VAT-owskich. To są naprawdę bardzo ciekawe sprawy ze względu na powiązania tych, którzy ten proceder organizują. Co do samych konkretów, to jest ich – w mojej ocenie – na tyle dużo i da się pokazać, że jednak prokuratura i służby z tą przestępczością za rządów Prawa i Sprawiedliwości próbowały sobie radzić.

– Jaka jest kondycja państwa polskiego po 2 latach rządów Donalda Tuska?

– To zależy, jakie kryteria zastosujemy. Dla mnie kluczowym kryterium jest to, co dzieje się w systemie sądowniczym. Wymiar sprawiedliwości jest całkowicie zniszczony. Sytuacja, w której nie ma pewności, czy dany wyrok, prawomocny, nie zostanie podważony na przykład ze względu na to, że według obecnej władzy mógł orzekać sędzia legalnie powołany, ale w ocenie obecnej władzy sędzia, który nie powinien orzekać, więc sytuacja ta powoduje, że jeśli w państwie nie ma pewności co do prawa, co do wyroków, to trudno mówić o dobrej kondycji takiego kraju. Niestety, to jest jakby fundament, który wskazuje, że dzisiaj kondycja Polski jest bardzo zła.

Dodajmy do tego sytuację finansową. Donald Tusk chwali się, że Polska jest dzisiaj w tym – powiedzmy – pozytywnym momencie rozwoju, to nie ma to przełożenia na inne historie. Widać zwolnienia w zakładach pracy, widać drożejące produkty, te podstawowego użytku. Sytuacja, która dzieje się za wschodnią granicą, czyli wojna, która została przez Rosję wywołana w lutym 2022 roku też determinuje, że jednak dzisiaj ta kondycja powinna być rozpatrywana pod kątem bezpieczeństwa. Widzimy, że ci, którzy stoją na czele czy resortów siłowych, czy służb specjalnych i instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa nie potrafią zarządzać tymi instytucjami. Często zdarza się, że te instytucje po prostu się kompromitują. Powinni dbać o bezpieczeństwo państwa a faktycznie okazuje się, że dokonują rzeczy, które są kompromitujące, nie mówiąc już o historii ostatnio przeze mnie opisanej, o historii Włodzimierza Czarzastego, drugiej osoby w państwie, która skutecznie, do momentu kiedy nie została drugą osobą w państwie i omijała konieczność weryfikacji przez służby specjalne. Druga osoba w państwie nigdy formalnie nie została sprawdzona przez służby specjalne. Dzięki zawarciu koalicji, której twarz daje Donald Tusk i ją sygnuje, zostaje taki człowiek drugą osobą w państwie i zgodnie z przepisami ma dostęp do najtajniejszych dokumentów, mimo że nie został nigdy sprawdzony i wręcz tej weryfikacji unikał. Istnieją przesłanki do tego, aby stwierdzić, że są wątpliwości co do powiązań Włodzimierza Czarzastego. Naprawdę kondycja Polski pod kątem bezpieczeństwa, pod kątem skuteczności organów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo jest niestety bardzo, ale to bardzo poważnym problemem.

Składa się na to jeszcze wiele innych czynników, jak na przykład kryzys w polskiej policji, która przecież jest największą służbą mundurową i która na co dzień dba o bezpieczeństwo obywateli. Dzieje się w tej służbie bardzo źle, ujawniane są kolejne skandale, które wiarygodność tej służby podważają a zaufanie obywateli do policji jest coraz niższe. To oznacza, że Polacy nie mają zaufania do tych, którzy powinni skutecznie dbać o bezpieczeństwo państwa. Z kolei brak takiego zaufania w sytuacji zagrożenia za naszą wschodnią granicą i aktów dywersji, jakie mają miejsce od dłuższego czasu w Polsce a są zlecane przez służby rosyjskie, powoduje, że nie jest to wszystko dobrze zorganizowane i nie działa jak powinno w tak trudnej sytuacji funkcjonować.

– Czy uprawianie w Polsce dziennikarstwa śledczego jest wygodne i bezpieczne?

– W ogóle nie jest wygodne, a szczególnie dla tych, o których się pisze, którzy są przedmiotem dziennikarskich śledztw. Jeśli zaś chodzi o bezpieczeństwo i to nie jest moja odosobniona opinia, mamy do czynienia z taką aksamitnym zamachem na wolność słowa. Aksamitnym dlatego, że niby próbuje wybrany demokratycznie rząd, demokratycznie wybrana koalicja, pokazywać, że wszystko dzieje się zgodnie z prawem, ale faktycznie dzisiaj wolność słowa jest w Polsce zagrożona. A co za tym idzie, właśnie dziennikarstwo śledcze jest największym zagrożeniem dla obecnie rządzących. Jako dziennikarz śledczy telewizji Republika jestem wręcz pewien, że jestem nielegalnie inwigilowany przez służby obecnie funkcjonujące w Polsce. Zresztą, moja stacja telewizyjna również jest przedmiotem ataków, do których wykorzystuje się podległe rządowi instytucje, jak służby specjalne, prokuraturę czy policję. To wszystko ma stworzyć atmosferę zagrożenia, która wywołać ma efekt mrożący, aby kilka razy się zastanowić nad tym, czy na pewno zająć się śledztwami dziennikarskimi dotyczącymi tych, którzy obecnie są na szczycie. A jeśli już dojdzie do takiej sytuacji, że uda się śledztwo dziennikarskie przeprowadzić i ustalić fakty, które w normalnym kraju doprowadziłyby do dymisji, to medialna osłona, którą tworzą media sprzyjające obecnemu rządowi działa w ten sposób, aby przemilczeć niewygodne dla władzy tematy. Stąd zagrożeń jest wiele. One głównie sprowadzają się do różnego rodzaju działań prawnych. Z jednej strony do takiego poczucia inwigilacji czy faktycznie samej inwigilacji, z drugiej – walki z masą różnego rodzaju pozwów czy prywatnych aktów oskarżenia, które mają za zadanie zniechęcić dziennikarzy śledczych czy w ogóle dziennikarzy patrzących władzy na ręce do tego, aby tego typu działania kontynuować.

Sam jestem dzisiaj osobą, która jest pozywana, która jest przez instytucje lub spółki Skarbu Państwa, będące bardzo istotnym elementem funkcjonowania tego rządu, ścigana za publikacje obnażające nieprawidłowości w tych podmiotach. To są działania mające wywołać efekt mrożący, bo gdy dostaje się pozew na 100, 200 lub 300 tysięcy złotych, to ma być taki odbiór, że może jednak nie warto się to sprawą interesować, bo można potem ponieść gigantyczne koszty finansowe. W rzeczywistości jest tak, że dzisiaj bardzo trudno jest być dziennikarzem śledczym w Polsce, bo obecna władza dba o to, aby jak najskuteczniej ograniczać wolne media od finansów, od zaplecza finansowego. Telewizja Republika jest chyba na skalę światową ewenementem, gdyż utrzymuje się z wpłat od widzów, od tych, którzy chcą oglądać Republikę. Widzowie de facto wspierają nas, dziennikarzy, abyśmy mogli spokojnie pracować i opisywać to, co rzeczywiście się dzieje w Polsce i jak faktycznie działa rząd Donalda Tuska. Bo rząd Tuska od samego początku wyłączył media publiczne, aby nielegalnie, w sposób niezgodny z prawem je przejąć. Potem było przejęcie nielegalne prokuratury. Potem było przejmowanie innych instytucji, jak również wykorzystywanie już przejętej prokuratury do działań, które z dużym prawdopodobieństwem były działaniami bezprawnymi. Próbuje się lekceważyć instytucje, które dzisiaj w systemie konstytucyjnym są bezpiecznikami, jak Trybunał Konstytucyjny. Naprawdę, jest tak wielki chaos, że w tej sytuacji praca dziennikarza jest jeszcze trudniejsza. Bo na samym końcu wymiar sprawiedliwości, który został całkowicie przez obecny rząd rozjechany i zniszczony jest tym elementem, który potem decyduje o tym, czy te wszystkie pozwy, będące często tzw. slapami, a jeszcze z wykorzystaniem artykułu 212 Kodeksu Karnego, który pozwala ścigać karnie dziennikarzy powoduje, że naprawdę sytuacja jest trudna i wymaga nie tylko determinacji, ale też siły, aby w tym zawodzie funkcjonować i aby wykonywać dobrze oraz skutecznie z dobrą opinią później widzów i czytelników swoją pracę.

– Dziękuję.

Rozmawiał: Marek Ruszczyński

Piotr Nisztor – polski dziennikarz śledczy, urodzony w 1984 roku, absolwent Instytutu Edukacji Medialnej i Dziennikarstwa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Znany z odważnych i rzetelnych reportaży, zdobył renomę dzięki ujawnieniu jednej z największych afer politycznych w ostatnich latach – afery taśmowej w 2014 roku, kiedy to w tygodniku „Wprost” opublikował nagrane rozmowy polityków i urzędników, które wywołały olbrzymi skandal. Za tę publikację otrzymał najważniejsze nagrody dziennikarskie w Polsce, w tym Grand Press i Nagrodę Watergate. Obecnie współpracuje z „Gazetą Polską”, „Gazetą Polską Codziennie”, portalem niezalezna.pl oraz Telewizją Republika. 

Piotr Nisztor otrzymał brutalne groźby śmierci od podpułkownika Służby Ochrony Państwa (SOP) Wojciecha B., znanego pod pseudonimem „Biszkopt”. Groźby padły w prywatnej rozmowie, nagranej w lutym 2024 roku, a ujawnionej przez Telewizję Republika w lutym 2026 roku. Na nagraniu funkcjonariusz SOP groził Nisztorowi: połamaniem nóg, przetrzymywaniem i torturowaniem w garażu, zabiciem i polaniem zwłok ropą.