W Holandii rozpoczęto testy szczepionki przeciw opioidom. Fentanyl przestanie zabijać!
W Holandii grupy naukowców testują szczepionkę przeciw opioidom. Zapowiada się przełom w walce z fentanylem.
Początek 2026 roku przynosi nadzieję na zwrot w walce z globalnym kryzysem opioidowym.
Startuje rekrutacja do pierwszych badań klinicznych szczepionki, która u n i e m o ż l i w i wywołanie euforycznego, śmiertelnego efektu. Fentanyl nie potrzebuje dużo miejsca, żeby zabić. Dawka wielkości kilku ziarenek soli może spowolnić oddech, aż do jego całkowitego zatrzymania. Idea ratunku jest prosta. Dotychczasowy środek Nalokson działa poprzez wypieranie opioidów z receptorów w mózgu, gdy oddech już spowolnił. Szczepionka ma działać wcześniej, krążąc we krwi i przechwytując fentanyl, zanim dotrze do tych receptorów.
Idea przeciwdziałania.
Idea szczepionki
Szczepionki przeciwko opioidom nie są nowością. Naukowcy badali je w latach 70., ale wczesne szczepionki przeciwko heroinie nie wykazały spójnych korzyści. Zainteresowanie tym tematem osłabło, aż do momentu pojawienia się współczesnego kryzysu związanego z przedawkowaniami narkotyków oraz nowych narzędzi immunologicznych. Trwają prace przy wsparciu agencji federalnych i uniwersytetów . Szczepionki zazwyczaj celują w wirusy lub bakterie, a nie w substancje chemiczne. Fentanyl jest tak mały, że układ odpornościowy ledwo go zauważa. Sam w sobie nie wywołuje produkcji przeciwciał. Aby rozwiązać ten problem, szczepionka łączy fragment podobny do fentanylu z większym białkiem nośnikowym zwanym CRM197, dezaktywowaną toksyną błoniczą, już stosowaną w zatwierdzonych szczepionkach. Dodatkowy adiuwant, pochodzący z toksyn E. coli, wzmacnia odpowiedź immunologiczną. Te komponenty wspólnie trenują układ odpornościowy do wytwarzania przeciwciał, które rozpoznają sam fentanyl. Jeśli fentanyl dostanie się do krwiobiegu zaszczepionej osoby, przeciwciała natychmiast wiążą się z nim. Zwykle fentanyl łatwo przenika przez barierę krew -mózg. Po związaniu z przeciwciałami staje się zbyt duży, aby przez nią przejść. Lek nie może wywołać euforii ani zahamować oddychania i ostatecznie jest usuwany z organizmu.
W badaniach zwierząt, np: na szczurach przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu w Houston we współpracy z naukowcami z Uniwersytetu Tulane, szczepionka zablokowała od 92 do 98% fentanylu przed dostaniem się tej trucizny do mózgu. Ochrona utrzymywała się u szczurów przez około 20 tygodni, co daje nadzieję na długotrwałe działanie także u ludzi.
Testowanie projektu
Nadchodzące badanie ma przebiegać etapami. Najpierw naukowcy skupią się na bezpieczeństwie, monitorując ochotników pod kątem skutków ubocznych i mierząc poziom przeciwciał po serii zastrzyków. Później niewielka grupa uczestników otrzyma bardzo niskie, standardowe klinicznie dawki fentanylu pod intensywnym nadzorem medycznym, co pozwoli naukowcom sprawdzić, jak skutecznie szczepionka blokuje jego działanie. Przeciwciała są skończone i teoretycznie wystarczająco duża dawka fentanylu mogłaby je pokonać. „Przeciwciał będzie tylko tyle, ile ich jest” – powiedziała Sharon Levy, specjalistka od uzależnień z Boston Children’s Hospital. Pojawiają się też pytania dotyczące leczenia bólu. Fentanyl ma istotne znaczenie w anestezjologii i medycynie ratunkowej. Naukowcy twierdzą, że badania na zwierzętach pokazują, że szczepionka nie koliduje z innymi opioidami, takimi jak morfina, metadon czy buprenorfina, pozostawiając dostępne alternatywy.
Ukierunkowana ochrona
Badania przeprowadzone przez naukowców zajmujących się uzależnieniami sugerują zainteresowanie szczepionką przeciwko fentanylowi wśród nastolatków i młodych dorosłych zagrożonych przypadkowym narażeniem, a także wśród osób leczonych z powodu zaburzeń związanych z używaniem opioidów. Naukowcy poszukują strategii, w tym leków na bazie przeciwciał monoklonalnych, które zapewniają około miesiąca ochrony. „Uważamy, że miesiąc ochrony to całkiem dobry okres, jeśli chodzi o zapewnienie siatki bezpieczeństwa” – powiedział Marco Pravettoni, naukowiec z grupy badaczy.
Nikt z zaangażowanych nie twierdzi, że szczepionka zakończy uzależnienie lub zlikwiduje nielegalny rynek narkotyków. W najlepszym razie doda kolejną warstwę ochrony w kryzysie, który dotknął prawie połowę amerykańskich rodzin. To, czy szczepionka ARMR spełni swoje obietnice, zależy od dokładnych badań klinicznych. Celem tych działań jest zapobieganie przedawkowaniu, które może rozpocząć się nie tyle od interwencji w nagłych wypadkach, ale od odporności zbudowanej na długo przed tym, zanim fentanyl zdąży wyrządzić szkodę.
Reasumując …
Fentanyl, lek z grupy opioidów jest do 100 razy silniejszy niż morfina. Mieszany z tabletkami i proszkami przez dilerów, często trafia do osób, które wcale nie zamierzały zażywać opioidów. Syntetyczne opioidy, głównie fentanyl, są obecnie przyczyną prawie 70% zgonów z powodu przedawkowania tych śmiercionośnych preparatów, a leki odwracające skutki przedawkowania wiszą w niektórych miastach na ścianach budynków, podobnie jak gaśnice. Jeden z takich antidotów, zwany naloksonem, uratował wiele istnień, przyczyniając się do spadku liczby zgonów z powodu przedawkowania w 2024 roku. Działa jednak dopiero po rozpoczęciu przedawkowania. Nowojorska firma biotechnologiczna pragnie wdrożyć wcześniejszą interwencję. Zamiast odwracać skutki działania fentanylu w nagłych wypadkach, opracowuje szczepionkę, która ma powstrzymać działanie leku, zanim dotrze do mózgu.
Na początku 2026 roku odbywają się pierwsze badania kliniczne szczepionki przeciwko fentanylowi. Około 40 zdrowych, dorosłych osób zostało objętych badaniem w Centrum Badań nad Lekami dla Ludzi w Lejdzie w Holandii. „Stało się dla mnie bardzo oczywiste, że analizując dostępne metody leczenia, wszystko, co istnieje, ma charakter reaktywny” – powiedział Collin Gage, współzałożyciel i dyrektor generalny wspomnianej firmy: „pomyślałem, dlaczego nie zapobiegać?!” I dzieje się.
Ten artykuł ukazał się na ZME Science.
