NAJDŁUŻSZA WOJNA AMERYKI
Trwa od dekad na kilku kontynentach, kosztowała grube miliardy dolarów i zginęły przez nią setki tysięcy ludzi. Czy da się wygrać wojnę z narkotykami?
Nawet nie można tego g*wna nazwać wojną. Wojny się kończą – stwierdza jeden z bohaterów serialu Prawo ulicy. To doskonałe podsumowanie najdłuższej batalii nowoczesnego świata: wojny z narkotykami. Chociaż jej końca nie widać, to mniej więcej można wskazać na początek.
Zaczęło się od wrzasku. Taką symboliczną cezurę przedstawia Johann Hari w książce Ścigając krzyk. Dzieje wojny z narkotykami. W 1904 roku pewien 12-latek odwiedził mieszkańców pobliskiego domu. Będąc tam, usłyszał dochodzące z góry potworne, pełne bólu wycie. Sąsiad poprosił go o pomoc. Kierując się jego instrukcjami, chłopiec pojechał do apteki i przywiózł specyfik, który natychmiast uciszył straszne odgłosy, jakie wydawała żona farmera. „Nigdy nie zapomniałem tych krzyków” – pisał wiele lat później ów dzieciak, który już jako dorosły wypowiedział narkotykom bezwzględną, ale i irracjonalną wojnę. Tym człowiekiem był Harry Anslinger.
Grzybień błękitny znany też jako lotos błękitny to gatunek rozpowszechniony w Afryce. Miał duże znaczenie dla rytuałów religijnych i sztuki starożytnych Egipcjan, choć nie ma pewności, w jakiej formie go spożywali. Nie wiadomo też, czy stosowana przez nich roślina jest tożsama ze współczesną. Grzybień zawiera psycho aktywne alkaloidy: apomorfinę i nucyferynę, których działanie może być zarówno euforyczne, jak i uspokajające. W większości krajów (w tym w Polsce) jest obecnie nielegalny.
ZŁOTE CZASY NARKOTYKÓW
Substancje psychoaktywne towarzyszą ludzkości od tysięcy lat. Już starożytni znali konopie, opium czy grzyby psylocybinowe. Antyczni Grecy mieli misteria eleuzyjskie, w trakcie których, żeby wpaść w trans, spożywali halucynogenny napój o nazwie kykeon. W podobnych celach Egipcjanie stosowali niebieski lotos, zaś Hindusi – somę. Współczesny podział na alko hol, narkotyki i leki jest sztuczny: pojawił się dopiero w XX wieku. Jeszcze stu lecie wcześniej bardzo popularnym środkiem, powszechnie dostępnym w aptekach, było laudanum zawierające około 10% opium. Heroina również za debiutowała jako legalne lekarstwo, a liście koki od zamierzchłych czasów stanowiły medykament używany przez południowoamerykańskie plemiona. Wiele z tych substancji wpływało na ludzi negatywnie, ale miało też pozytywne skutki, dlatego chętnie po nie sięgano. W pewnym momencie zdrowy rozsądek i badania naukowe zastąpiła jednak litera prawa. I okazało się, że proponowane przez nią rozwiązania problemu narkotykowego niekiedy przynoszą więcej szkody niż pożytku.
Harry Anslinger, Commissioner of the U.S. Treasury Department’s Federal Bureau of Narcotics/Komisarz Federalnego Biura ds. Narkotyków Departamentu Skarbu USA /
themobmuseum.org
FANATYK, KTÓRY NIE BRAŁ JEŃCÓW
Harry Anslinger to przykład człowieka, który w pojedynkę zmienia losy świata. Inaczej niż w przypadku Aleksandra Wielkiego czy Napoleona Bonapartego słyszało o nim niewielu, ale jego wpływ na to, jak wygląda wojna z narkotykami, jest nie do przecenienia. Ambitny i inteligentny, szybko awansował w hierarchii urzędniczej. W 1930 roku jako 38-latek został pierwszym dyrektorem Federalnego Biura Narkotykowego. W tamtym momencie istniały już zakazy i regulacje dotyczące niektórych substancji, np. heroiny. Pod koniec XIX wieku uzależniło się od niej wiele gospodyń domowych, była bowiem dostępna bez recepty w postaci syropu na kaszel. Opium postrzegano z kolei jako środek przyjmowany przez „Chińczyków, hazardzistów i prostytutki”. W 1906 roku opublikowano Ustawę o czystości żywności i leków, która ograniczała stosowanie wielu używek, a w następnych latach ukazały się podobne akty prawne. Mimo to wciąż niektóre narkotyki można było wykorzystywać w celach medycznych.
Anslinger popierał jednak ścisłą prohibicję oraz surowe kary nie tylko za produkcję i dystrybucję, ale również za samo posiadanie substancji psychoaktywnych. Zamiast leczenia narkomanów opowiadał się za skazywaniem ich na wieloletnie wyroki. Na celownik wziął także konopie indyjskie. W 1939 roku burmistrz Nowego Jorku zlecił badania, które miały ocenić wpływ tej rośliny na zdrowie. Sporządzony przez Nowojorską Akademię Medyczną dokument wykazywał, że marihuana nie uzależnia fizycznie, nie prowadzi do zażywania innych narko tyków i nie przyczynia się do wzrostu przestępczości. Anslinger zignorował jednak raport, uznając go za „nienaukowy”. Dbał za to, żeby dostarczać rządzącym opracowania o szkodliwości konopi, często fałszując, przeinaczając lub wy olbrzymiając dowody. Jako zagorzały rasista wiązał również negatywne skutki ich stosowania z czarno skórymi czy Latynosami. W 1951 roku uchwalono tzw. ustawę Boggsa – pierwsze ogólno krajowe prawo penalizujące posiadanie środków odurzających. W dużej mierze była to zasługa Anslingera, dla którego Stany Zjednoczone to było zdecydowanie za mało. Marzył, by narkotykowa prohibicja objęła cały świat.
PODWÓJNE STANDARDY
Harry Anslinger rozpoczynał karierę od walki z alkoholem. Gdy zniesiono prohibicję, starał się uzasadnić cel istnienia kierowanego przez siebie biura koniecznością rozprawienia się z narkotykami. Na ironię zakrawa fakt, że pod koniec życia z powodu choroby sam regularnie zażywał morfinę. Wcześniej załatwiał ją również wpływowemu senatorowi Josephowi McCarthy’emu, który był od niej uzależniony.
NOWY WRÓG PUBLICZNY
Anslinger chętnie spotykał się z przedstawicielami innych państw: mając już poparcie rządu USA, naciskał na delegalizację i karanie osób zażywających substancje psychoaktywne także poza granicami kraju. W 1961 roku ONZ przyjęła Jednolitą konwencję o środkach odurzających. Jej celem miało być „zbudowanie świata wolnego od narkotyków”. Początkowo podpisały ją 64 państwa. Kryminalizowała ona zarówno wytwarzanie oraz sprzedaż, jak i posiadanie heroiny, kokainy czy konopi indyjskich. Sygnatariuszami jej kolejnej wersji, z 1972 roku, jest obecnie 186 krajów. Tymczasem Ameryka zaczęła zmagać się z następnym problemem: psychodelikami.
Grzyby psylocybinowe stosowano wprawdzie od wieków, ale w latach 40. na scenie pojawił się nowy wynalazek – opracowane przez szwajcarskiego chemika Alberta Hofmanna LSD, które wkrótce stało się elementem kontrkultury oraz stało się elementem kontrkultury oraz ruchu hipisowskiego, krytykującego rząd i establishment.
W 1970 roku prezydent Richard Nixon podpisał Ustawę o substancjach kontrolowanych, która lokowała marihuanę w grupie najcięższych narkotyków. Polityk powołał nawet specjalny zespół znany jako komisja Shafera do zbadania kwestii konopi. Anslinger musiał zlekceważyć opublikowane dwa lata później wyniki jej prac, ponieważ zespół postulował… depenalizację „gandzi”. W ramach ogłoszonej przez Nixona wojny w 1972 roku utworzono Biuro ds. Zwalczania Narkotyków, a niedługo później – Agencję ds. Zwalczania Narkotyków (DEA). Funkcjonariusze zaczęli przeprowadzać naloty w całym kraju. Ściganie używek pozwoliło też „dobrać się do skóry” hipisom i Afroamerykanom. Dziwnym trafem ci ostatni trafiali do więzień znacznie częściej niż biali.
Za kadencji Ronalda Reagana polityka antynarkotykowa przybrała jeszcze surowszy wymiar. Znów podniesiono kary za posiadanie, starano się też zaangażować CIA, a nawet wojsko w zwalczanie przemytu. Stosowano naciski ekonomiczne na inne państwa, żeby poszły śladem Stanów Zjednoczonych. Efekt był znikomy. USA zalewała fala kokainy, ogromną popularność zdobywał crack.
Tymczasem rząd systematycznie ignorował doniesienia naukowe. Gdy Światowa Organizacja Zdrowia po zakrojonych ła cały świat. konopi. Anslinger musiał zlekcewana szeroką skalę badaniach stwierdziła, że okazjonalne zażywanie kokainy zdecydowanie dominuje nad regularnym, zagrożono jej obcięciem funduszy, jeśli nie utajni wyników. Stały one bowiem w sprzeczności z propagowaną przez amerykańskich polityków i media narracją, jakoby już jednorazowy kontakt z białym proszkiem skutkował uzależnieniem.
POWTÓRKA Z ROZRYWKI
Prohibicja alkoholowa w latach 1919–1933 okazała się eksperymentem wyjątkowo nieudanym – Amerykanie nie tylko nadal pili, ale w dodatku rozrosła się mafia, czerpiąca ogromne zyski ze sprzedaży trunków. Choć rząd wreszcie wycofał się z nieskutecznego prawa, to później identyczny schemat postanowił zastosować wobec narkotyków. Z równie opłakanym skutkiem.
CHIŃSKA ZEMSTA?
Opracowany w latach 60. na potrzeby anestezjologii fentanyl jest blisko 100 razy silniejszy niż morfina i 30–50 razy silniejszy niż heroina. Podbił rynek narkotykowy po penalizacji mniej śmiercio nośnych opioidów. Bardzo łatwo go przedawkować. W USA powoduje około 100 tysięcy zgonów każdego roku. Władze amerykańskie oskarżają o rozpętanie tej plagi śmierci… Chiny, ponieważ to właśnie tam (a także w Indiach) powstaje większość prekursorów, z których następnie meksykańskie kartele produkują narkotyk.
Zamiast edukacji i leczenia – zakazy i więzienie. W USA z powodzeniem działały kliniki dla heroinistów, dopóki agencja Anslingera nie podjęła wysiłków, żeby je zamknąć. Gangsterzy, którzy przejęli czarny rynek, stając się monopolistami, nie musieli dbać o jakość towaru. Zysk dla przestępców był równie wielki, jak straty amerykańskiego rządu. Na wojnę z narkotykami Stany Zjednoczone wydały od 1971 roku około biliona dolarów, częściowo ze środków przeznaczonych na walkę z ubóstwem. Masowe niszczenie plantacji koki w krajach takich jak Kolumbia doprowadziło do przymusowych przesiedleń i skażenia środowiska agresywnymi chemikaliami. Koszty prób zlikwidowania narko biznesu – nie tylko te finansowe – są więc gigantyczne. Wyraźnych rezultatów brak.
MISTERIA Z LSD
Odbywające się co roku antyczne misteria w greckim sanktuarium Eleusis były dostępne dla każdego, niezależnie od statusu. W ich trakcie spożywano rytualny napój kykeon, którego składu nie znamy. Jego właściwości psycho aktywne mogły pochodzić z pasożytującego na jęczmieniu sporyszu, z którego związków w latach 40. XX wieku Albert Hofmann zsyntetyzował LSD.
W Wielkiej Brytanii i USA rozpoczęto poważne badania nad psychodelikami takimi jak psylocybina i LSD, a także MDMA. Marihuana jest depenalizowana w coraz większej liczbie krajów. I choć Harry Anslinger zapewne przewraca się w grobie, to zachodniedemokracje zaczynają rozumieć, iż wojnę z narkotykami można zakończyć tylko przez… zaakceptowanie faktu, że substancje psychoaktywne były, są i będą.
TOMASZ KILIAN
Źródło:
ŚWIAT WIEDZY- HISTORIA
WYDANIE 5/ 2025 PŹDZIRNIK – LISTOPAD
www.swiatwiedzy.pl





