Historia Ćmielowa, czyli wycieczka „Polish News” nad dolinę rzeki Kamiennej
Ćmielów najszybciej się rozwijał
Początki osadnictwa, które zaistniało na terenie dzisiejszego Ćmielowa sięgają okresu neolitu, czyli dokładnie 2500 lat p.n.e. Bardzo precyzyjne badania archeologiczne dowiodły, iż na tak zwanym „Gawrońcu”, czyli lepiej rzecz ujmując na wzgórzach położonych na krawędzi doliny rzeki Kamiennej, mieszkali ludzie zajmujący się m.in. wyrobem narzędzi kamiennych z krzemienia pasiastego, czyli materiału wydobywanego w pobliskich Krzemionkach Opatowskich.
Krzemienne siekierki
Siekierki wykonane z krzemienia pasiastego pradawni mieszkańcy Ćmielowa, wysyłali w niekiedy w bardzo dalekie strony. Pozyskane dzięki nim inne zasoby gospodarcze, przyczyniły się do rozwoju intensywnej działalności przedsiębiorczej tego miejsca a przy okazji rolniczej, rzemieślniczej no i co tu dużo mówić handlowej.
Rzymski szlak handlowy
W pierwszych wiekach już naszej ery, wzdłuż rzeki Kamiennej przebiegał rzymski szlak handlowy, prowadzący do świętokrzyskich dymarek. Tam właśnie wytapiano z rudy żelaznej czyste żelazo, potrzebne w każdym gospodarstwie domowym. Obok rolnictwa i przemysłu dymarskiego, od najdawniejszych lat zajmowano się tu także garncarstwem, a działo się to dzięki odpowiednim zasobom tutejszej gliny, zwyczajowo zwanej „lepną” lub „tłustą”.
Wzmianki o Ćmielowie
Historyczne wzmianki o miejscowości Ćmielów, mają swój początek w czternastym stuleciu. Miejscowość ta oraz jej pobliskie wioski, bardzo często zmieniała właścicieli. Mniej więcej w 1388 roku, dwaj bracia Marcin podczaszy dobrzyński oraz jego brat Mikołaj z Baruchowa pieczętujący się herbem Doliwa, sprzedali znajdujący się tutaj mały zamek w Ćmielowie Gniewoszowi z Dalewic, podkomorzemu krakowskiemu. On to przekazał zakupione dobra synowi, Gniewoszowi juniorowi.
W rękach pana Jana
W roku 1425, Ćmielów drogą także sprzedaży trafił do rąk Jana z Podlowa herbu Janina. Pięćdziesiąt lat później, Stanisław Grocholic herbu Syrokomla kolejny dziedzic Ćmielowa, ożenił się z panną Katarzyną córką kasztelana żarnowskiego Stanisława Szydłowieckiego. Od tego rodzinnego wydarzenia zaczęła się nowa pomyślna era dla Ćmielowa i jego okolic. Brat Katarzyny Jakub Szydłowiecki, obdarzony był wieloma godnościami i stanowiskami urzędowymi no i rzecz jasna rozpoczął sukcesywny wykup włości położonych nad rzeką Kamienną. Nabył on też Ćmielów i uczynił go swoją główną siedzibą. Rozbudował też zamek i wystarał się także o przywilej lokacyjny dla Ćmielowa. W dniu 19 maja 1505 roku, w Radomiu na zwołanym tam sejmie król Aleksander Jagiellończyk nadał Ćmielowowi przywilej lokacyjny. Pierwszym jego wójtem był Maciej z Iłży. Podniesiona do rangi miasta miejscowość, rozwijała się doskonale pod względem powstawania nowych uliczek, kościoła, posiadając przy okazji centralny plac.
Po śmierci Jakuba
W roku 1509, tuż po śmierci Jakuba dobra ćmielowskie, przeszły w posiadanie Mikołaja, przyrodniego brata zmarłego. Z biegiem lat, dostały się one Krzysztofowi Szydłowieckiemu, znanej postaci polskiego życia politycznego. Jako właściciel Ćmielowa, przyczynił się on do tego, że Ćmielów oraz jego zamek stał się wspaniałą rezydencją magnacką, na europejskim poziomie.
Od roku 1532
Po śmierci Krzysztofa, czyli od roku 1532 dobra ćmielowskie odziedziczyła jego żona, Zofia Targowicka. Gdy po upływie dwudziestu lat nastąpiła śmierć pani Zofii, nastał czas konfliktu o te dobra między Szydłowieckimi, a Tarnowickimi i Radziwiłłami. Sytuacja własnościowa ustabilizowała się, gdy dobrami ćmielowskimi rządził od roku 1606 Janusz książę Ostrogski. Przez niemal cały wiek XVII, dziedziczyli tę sukcesję jego potomkowie, a jeszcze później jego krewni Zasławscy. W roku 1709, majętności ćmielowskie przypadły Aleksandrowi Dominikowi księciu Lubomirskiemu. Wreszcie tak zwany „klucz ćmielowski” dostał się kanclerzowi wielkiemu koronnemu Janowi hrabiemu Małachowskiemu.
Ćmielów w rękach Jacka
Ćmielowska Manufaktura wykonująca garnki a potem porcelanowe wyroby, została założona w 1790 roku przez zrzeszenie cechowe garncarzy ćmielowskich. Organizatorem tej manufaktury, był miejscowy garncarz Wojtos. W 1797 roku, Ćmielów został własnością kanclerza Jacka Małachowskiego, który po sprowadzeniu fachowców z Niemiec co miało miejsce w 1804 roku, rozpoczął produkcję fajansu. Chciał on od razu produkować porcelanę, ale fajans był w produkcji tańszy. Od tego czasu kierownictwo manufaktury, znajdowało się w rękach niemieckich. Pierwszym dyrektorem wytwórni fajansu był od 1804 roku Austriak Adolf Fryderyk Wattke. Doprowadził on do znacznego rozkwitu manufaktury, która z czasem zaczęła produkować porcelanę.
Kolejni sukcesorzy
Kolejnym sukcesorem miasta został Jacek hrabia Małachowski, a po jego śmierci właścicielem Ćmielowa był Jan z Dukli hrabia Małachowski, a po nim sukcesje tę odziedziczyła jego siostra Franciszka Dunin Karwicka. Tuż po jej śmierci ćmielowskie dobra sprzedały dzieci Franciszki, w ręce rodu Druckich – Lubeckich i tak było do roku 1896.
Ewa Michałowska -Walkiewicz
