Akwarela Juliusza Kossaka „Szarża krakusów na Rosjan w Proszowicach 1846
„Powstanie Krakowskie” zwane zwyczajowo „Powstaniem Lutowym” lub „Rewolucją Lutową”
Powstanie Krakowskie”, nosi też pewną nieoficjalną nazwę brzmiącą „Rewolucja w Galicji”. Miało ono swój początek w dniu 21 lutego 1846 roku. Trwało ono niestety jedynie około siedmiu dni. I jak nietrudno się domyśleć, nie przyniosło ono Polsce upragnionej wolności. Miało ono objąć jedynie okolice Krakowa, ale już w ciągu kolejnych dni jego zasięg dalej się rozprzestrzenił.
Przygotowania
Po niepowodzeniach wcześniejszych powstań, a mowa jest tutaj o Powstaniu Kościuszkowskim z 1794 roku oraz Listopadowym z roku 1830, Polacy zaczęli rozpatrywać większy udział chłopów w ewentualnym kolejnym zrywie narodowym. Powstanie w Krakowie chciano zatem za wszelką cenę, oprzeć na pomocy ze strony chłopów. W zamian za ich udział w powstaniu Rząd Narodowy Polski, obiecał ich uwłaszczenie. Głoszeniem im tych obietnic zajęła się niewielka garstka ludzi. Wśród nich był wielki i znamienity polski patriota i rewolucjonista Edward Dembowski.
Już w styczniu 1846 roku
W styczniu 1846 roku, Rząd Narodowy Polski podjął decyzję, aby weszli w jego skład polscy patrioci w osobach takich jak: Karol Libelt, Ludwik Gorzkowski, a także Jan Jerzy Tyssowski. W lutym roku 1846 hrabia „sprzedawczyk” narodu polskiego Henryk Poniński zadenuncjował do władz pruskiej policji skład ewentualnych polskich spiskowców, szykujących się do powstania. Fakt ten skutkował rozstrzelaniem przez władze pruskie siedemdziesięciu z nich. Wśród aresztantów znalazł się także Karol Libelt, który był autorem dokładnego planu powstania.
Powstańcze komitety
Edward Dembowski i Teofil Barwiński, nie bacząc na zaistniałą sytuację i wszelkie złe restrykcje dotykające Polaków ze strony zaborców, organizowali powstańcze komitety razem z polską szlachtą i inteligencją. Na miejsce wybuchu powstania komitet powstańczy obrał Okręg Krośnieńsko-Jasielski, z Feliksem Bolechowskim jako dowódcą powstańczym. Lecz po jego zadenuncjowaniu do władz galicyjskich, powołano na jego miejsce Franciszka Wolańskiego z Gorlic.
Dzień 18 lutego
W dniu 18 lutego 1846 roku, wtedy gdy malutki austriacki oddział wkroczył do Krakowa, komitet powstańczy chciał odwołać termin powstania. Jednak w wielu polskich okręgach powstańczych, Polacy objęci już byli pełną gotowością do jego wybuchu. Zatem już 20 lutego w Krośnie, w mieszkaniu handlowca Marcelego Myczkowskiego, dowódca Franciszek Wolański ogłosił odezwę dotyczącą dokładnego terminu wybuchu powstania, który wiązał się z datą 21 lutego 1846 roku. W tym też czasie powstańcy rozpoczęli ostrzeliwanie oddziałów austriackich. Tego też dnia Rząd Narodowy Polski ogłosił Manifest do Narodu. Dwa dni później władzę dyktatora objął Jan Tyssowski.
Upadek „Powstania Krakowskiego”
W dniu 22 lutego 1846 roku, Kraków oraz jego okolice, przyłączył się do powstania. Zgłosiło się wówczas ponad sześć tysięcy ochotników. Jednak wyposażono w broń jedynie połowę z nich. Jedyna bitwa rozegrana w tym powstaniu miała miejsce dnia 26 lutego 1846 roku,pod Gdowem. Austriacki oficer Ludwig von Benedek, po krótkiej walce definitywnie spacyfikował polski oddział powstańczy. W tym też czasie śmierć poniósł Edward Dembowski, idący z krzyżem do chłopów, prosząc ich o udział w powstaniu. W dniu 3 marca wspomnianego roku, dyktator powstania Jan Tyssowski zdołał opuścić Kraków. Już kolejnego dnia wojska austriackie wkroczyły do Krakowa, zacierając na długie lata „polski sen o wolności”.
Ewa Michałowska-Walkiewicz
