Portret Tukidydesa z wczesnego Cesarstwa Rzymskiego znaleziony na mozaikowej podłodze w Seleucei (Turcja), Muzeum w Antalyi. www.worldhistory.org
Przeciąganie liny czy pułapka? – Geneza pułapki Tukidydesa.
Koncepcja „pułapki Tukidydesa” pojawia się w aktualnych dyskusjach o relacjach amerykańsko-chińskich. Jej korzenie sięgają starożytnej Grecji. Termin ten opisuje pewną ideę, gdy wschodząca potęga zaczyna rzucać wyzwanie dotychczasowej władzy, co powoduje napięcia, pojawia się strach, wzrasta ryzyko wojny.
Kim był Tukidydes?
Tukidydes (ok. 460 p.n.e.–ok. 400 p.n.e.) był ateńskim generałem i historykiem, który opisał wojnę peloponeską między Atenami a Spartą w V wieku p.n.e. W „Historii wojny peloponeskiej” podaje: „wzrost potęgi Aten i niepokój, jaki to wywołało w Lacedemon (Sparcie), sprawiły, że wojna stała się nieunikniona”. Według politologa z Harvardu, Grahama Allisona, który w 2012 roku przybliżył termin „pułapka Tukidydesa”, Tukidydes skupił się na głębszych czynnikach napędzających wojnę. W artykule z 2015 roku, w The Atlantic, Allison napisał, że rosnące wpływy Aten przyczyniły się do zmian w Sparcie; kraj ten (Ateny) stał się bardziej pewny siebie i wrażliwy na zniewagi, podczas gdy Sparta uznała zachowanie Aten za nierozsądne i groźne.
Jak rozwinęła się współczesna koncepcja owej pułapki?
Allison wprowadził ten termin do współczesnych dyskusji na temat polityki zagranicznej poprzez badania w Centrum Belfera w Harvard Kennedy School. Jego zespół zbadał i przedstawił wyniki 16 przypadków z ostatnich 500 lat, w których wschodząca potęga rzuca wyzwanie potędze ugruntowanej. Dwanaście z nich (poza wyjątkowymi czterema) doprowadziły do wojny. Allison podsumowuje te przykłady i rozwija tę koncepcję w swojej książce z 2017 roku: „Skazani na wojnę: Czy Ameryka i Chiny unikną pułapki Tukidydesa?” Allison wskazuje na zamach na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda w 1914 roku, który zapoczątkował ciąg wydarzeń prowadzących do I wojny światowej. Wydarzenie to jest przykładem, gdy stosunkowo mało istotny aspekt doprowadza do poważnego konfliktu. Wśród tych przypadków znajduje się również Francja, kwestionująca dominację Habsburgów w XVII wieku, co przyczyniło się do wojny trzydziestoletniej. Podobnie było z powstaniem Japonii przeciwko USA na początku XX wieku, którego kulminacją okazała się wojna na Pacyfiku podczas II wojny światowej.
www.history.com
Którzy prezydenci USA zetknęli się z pułapką Tukidydesa?
Pułapka Tukidydesa to powracający temat w dyplomacji na wysokim szczeblu. Prezydent Chin Xi Jinping poruszał ją podczas spotkań z prezydentami i przywódcami USA, w tym z Barackiem Obamą w 2015 roku, Joe Bidenem w 2024 roku i Donaldem Trumpem w 2026 roku. Podczas szczytu w Seattle w 2015 roku Xi stwierdził: „Nie ma na świecie czegoś takiego jak tzw. pułapka Tukidydesa”. Ostrzegł jednak, że mocarstwa mogą ją stworzyć, jeśli „wielokrotnie popełnią błędy strategicznej kalkulacji”. „Czy Chiny i Stany Zjednoczone mogą przezwyciężyć ową „pułapkę Tukidydesa” i wypracować nowy paradygmat relacji między mocarstwami?” – powtórzył, pytając Xi podczas spotkania z D. Trumpem w Pekinie w 2026 roku.
Czy pułapka prowadzi do wojny?
Allison i wielu przywódców politycznych podkreśla, że pułapka Tukidydesa jest ostrzeżeniem o wzroście napięcia, co zbliża prawdopodobieństwo konfliktu, ale nie jest on nieunikniony. Przypadki z Centrum Belfera, w których udało się uniknąć wojny, obejmują Stany Zjednoczone. Na poczatku XX wieku Stany wykonały ruch, uprzedzając postępowanie W.Brytanii, która wycofała się, zamiast stawić czoła Stanom Zjednoczonym. Inny temat obejmuje rywalizację między USA a Związkiem Radzieckim w okresie zimnej wojny, która nie zaostrzyła się dzięki umiejętnym zabiegom odstraszania i skutecznie prowadzonej dyplomacji. W XV wieku Portugalia i Hiszpania rozwiązywały konflikt za pomocą traktatów, a nie walki. „Kiedy strony unikały wojny” – pisze Allison w „The Atlantic”, „wymagało to ogromnych, bolesnych zmian w postawach i działaniach nie tylko ze strony przeciwnika, ale także tego, który został poddawany wyzwaniu.”
Źródło : What Is the Thucydides Trap? Author Lesley Kennedy https://www.history.com/articles/thucydides-trap-origins A&E Television Networks – Last Updated May 18, 2026
Oprac.BMZ /USA 5/20/2026
