Wanda Gertz bohaterka trzech wojen

Fot.: Twitter – History of War.png /www.britishpoles.uk

Wanda Gertz bohaterka trzech wojen

Major Wojska Polskiego

Wanda Gertz, posługująca się pseudonimami Kazik i Lena, przyszła na świat dnia 13 kwietnia 1896 roku w Warszawie. Zmarła ona natomiast dnia 10 listopada 1958 roku w Londynie. Znamy ją jako niestrudzoną działaczkę patriotyczno- niepodległościową. Odznaczona Orderem Virtuti Militari.

Pochodzenie

Była córką Florentyny z Johnów i Jana Gertza von Schliss. Jej rodzina, jak wiemy, miała korzenie niemieckie, a dokładnie pochodziła ona z Saksonii, lecz z niewiadomych względów rodzina ta w XVIII wieku osiadła w Rzeczpospolitej Polskiej. Ojciec Wandy wielki patriota polski, brał udział w powstaniu styczniowym w roku 1863. A jego dom był miejscem, w którym często odbywały się spotkania byłych powstańców, podtrzymujących tradycję walki niepodległościowej.

Edukacja Wandy

W 1913 roku, Wanda ukończyła Gimnazjum Kuzienkowe, czyli prywatną szkołę żeńską, a także ukończyła ona kursy buchalteryjne Zgromadzenia Kupców miasta Warszawy. W latach 1913–1915 nastąpił ważny zwrot w życiu Wandy, kiedy to została ona plutonową w 4 Warszawskiej Drużynie Skautek im. Emilii Plater.

I wojna światowa

W 1916 roku, Wanda postanowiła obciąć włosy i w przebraniu mężczyzny, wstąpiła do Legionów pod nazwiskiem Kazimierz Żuchowicz. Z czasem pełniła ona służbę w 1 Pułku Artylerii I Brygady Legionów Polskich. W maju 1916 roku została kanonierką w II baterii haubic I Brygady Legionów Polskich. W wyniku Kryzysu Przysięgowego, od lata 1917 roku Wanda porzuciła służbę wojskową i wróciła do Warszawy.

Praca w POW

W Warszawie szybko organizowała ona żeńskie oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej. Za udział w demonstracji POW na placu Zbawiciela w Warszawie, w dniu 8 grudnia 1917 roku, została aresztowana przez niemieckich żandarmów i odsiadła sześć miesięcy więzienia. Wyrok odbywała w Serbii na Pawiaku. Po opuszczeniu więzienia, Wanda Gertz sukcesywnie brała udział w akcjach rozbrajania zaborców. W tym właśnie czasie, służyła w żandarmerii POW w stopniu sierżanta.

Wojna polsko-bolszewicka

Z chwilą wybuchu wojny polsko-bolszewickiej, Wanda brała udział w bitwie pod Komorowem, w Białymstoku, Grodnie oraz Wilnie.

Okres międzywojenny

W okresie międzywojennym była instruktorką na obozach przysposobienia obronnego i wojskowego. Po zamachu majowym mającym miejsce w roku 1926, pracowała jako osobista sekretarka Marszałka Józefa Piłsudskiego.

II wojna światowa

W czasie wojny obronnej mającej miejsce w 1939 roku, Wanda walczyła jako ochotniczka w obronie Warszawy. W kwietniu 1942 roku w stolicy organizowała ona Odział AK „Dysk”. W skład „Dysku” wchodziły trzy grupy bojowe: minerskie, sabotażowe i łączności. „Dysk” uczestniczył w wielu akcjach sabotażowych, dywersyjnych oraz w zamachach wymierzonych na funkcjonariuszy nazistowskiego aparatu represji. W maju 1942 roku Wanda Gertz brała udział w akcji wysadzenia niemieckich pociągów pod Radomiem

Rok 1944

W czasie Powstania Warszawskiego, razem ze swoim oddziałem, walczyła w ramach Zgrupowania AK „Radosław” na Woli oraz w Śródmieściu. Po upadku powstania trafiła do niemieckiego obozu w Molsdorf. Po wojnie Gertz została wezwana do Sztabu Głównego Polskich Sił Zbrojnych w Londynie, gdzie została mianowana przełożoną wszystkich kobiet-oficerów w Polsce.

Okres powojenny

W dniu 12 marca 1946 roku objęła ona funkcję Inspektorki Żołnierzy-Kobiet Armii Krajowej. Po demobilizacji pracowała w londyńskiej kuchni kolejowej.

Tuż przed Świętej Polskiej Niepodległości

Zmarła dnia 10 listopada 1958 roku w Londynie. Została pochowana na cmentarzu South Ealing. W pogrzebie tej niezwyklej bohaterki polskiej uczestniczyli m.in. Marszałkowa Aleksandra Piłsudska, generałowie: Tadeusz Bór-Komorowski, Michał Karaszewicz-Tokarzewski, Kazimierz Sawicki, Tadeusz Pełczyński oraz Franciszek Radwan. Jej prochy w roku 1959 wróciły na warszawskie Powązki.

Jej dzień śmierci prawie nałożył się na dzień 11 listopada, kiedy to Polacy na całym świecie obchodzili Dzień Niepodległości swojej Ojczyzny.

Ewa Michałowska -Walkiewicz