Czy Kościół po decyzji TSUE będzie musiał usuwać wpisy o chrzcie?

Czy Kościół po decyzji TSUE będzie musiał usuwać wpisy o chrzcie?

Żądanie usunięcia danych z księgi chrztów stawia przed europejskimi sędziami pytanie o granice ochrony prywatności i autonomii wspólnot religijnych. Alicja Słowik i Grégor Puppinck przekonują na łamach „Le Figaro”, że rozstrzygnięcie powinno uwzględniać sakramentalny charakter Kościoła. Opinia przedstawiona w tej sprawie przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej przewiduje możliwość usunięcia danych w określonych okolicznościach, ale na szczęście nie jest jeszcze finalnym wyrokiem.

W opublikowanym 17 listopada 2026 roku na łamach „Le Figaro” artykule dwoje doktorów prawa związanych z Europejskim Centrum Prawa i Sprawiedliwości (ECLJ) broni integralności kościelnych rejestrów. Ich zdaniem ocena tych dokumentów wymaga zrozumienia, do czego służą wewnątrz wspólnoty wiary. Autorzy obawiają się, że stosowanie przepisów o ochronie danych bez dostatecznego uwzględnienia tego wymiaru ograniczy zdolność Kościoła do kierowania własnym życiem religijnym.

Co właściwie zapisuje księga chrztów?

Dla zrozumienia sporu istotne jest znaczenie chrztu w katolicyzmie. Kodeks prawa kanonicznego określa go jako sakrament włączający człowieka do Kościoła i wyciskający niezatarte znamię; zgodnie z kanonem 845 ważnie przyjętego chrztu nie można powtórzyć. W tej perspektywie późniejsza zmiana przekonań ochrzczonego nie oznacza, że samo wydarzenie przestaje mieć znaczenie religijne. Spór prawny, który analizują autorzy tekstu w „Le Figaro”, dotyczy przechowywania informacji o człowieku, a nie możliwości unieważnienia sakramentu przez sąd.

Prawo kanoniczne zobowiązuje proboszcza do zapisania faktu udzielenia chrztu wraz z danymi pozwalającymi go udokumentować. Wpis potwierdza zatem konkretne zdarzenie, również wtedy, gdy ochrzczony po latach odchodzi od wiary. Słowik i Puppinck podkreślają, że zachowanie takich informacji służy prawidłowemu udzielaniu sakramentów i ustalaniu sytuacji danej osoby w Kościele.

W ich ocenie usuwanie zapisów mogłoby utrudniać między innymi ustalenie wcześniejszego małżeństwa kościelnego. Wskazują także na interesy innych osób, których sytuacja pozostaje związana z udokumentowanymi wydarzeniami. Z tych powodów sprzeciwiają się sprowadzaniu ksiąg parafialnych do zwykłej ewidencji przynależności do organizacji.

Sprawa Bisdom Gent i prawo do usunięcia danych

Bezpośrednim przedmiotem postępowania C-12/25, Bisdom Gent, jest konflikt obywatela Belgii z diecezją w Gandawie. Mężczyzna ochrzczony jako dziecko zażądał usunięcia dotyczących go informacji z kościelnych rejestrów i archiwów. Diecezja odnotowała jego odejście i przekreśliła dane, pozostawiając je czytelne; po interwencji belgijskiego organu ochrony danych spór trafił do sądu, który zwrócił się do TSUE o wykładnię RODO.

Jaką pozycję zajęło TSUE? Nie będzie tu szczególnego zdziwienia. W opinii przedstawionej 1 października 2026 roku rzecznik generalny Laila Medina uznała, że uporządkowane księgi chrztów podlegają przepisom o ochronie danych. Według proponowanej wykładni osoba, która wnosi sprzeciw wobec ich przetwarzania, może co do zasady żądać usunięcia informacji o sobie. Kościół może jednak wykazać istnienie ważnych prawnie uzasadnionych podstaw dalszego przechowywania, a oceny konkretnych okoliczności powinien dokonać sąd krajowy.

Jak wyjaśnia komunikat TSUE, prawidłowe sprawowanie sakramentów może stanowić taką podstawę. Trzeba jednak ocenić konieczność przechowywania danych oraz znaczenie praw zainteresowanej osoby. Opinia rzecznika generalnego pomaga sędziom rozpatrzyć problem prawny, lecz nie wiąże Trybunału.

Medina wskazuje również możliwość dalszego przetwarzania danych do celów archiwalnych w interesie publicznym lub badań historycznych, po spełnieniu odpowiednich warunków. Jeżeli natomiast w konkretnym przypadku powstanie obowiązek usunięcia danych, samo ich przekreślenie z zachowaniem czytelności nie będzie wystarczające. W proponowanym rozwiązaniu istotne są więc zarówno podstawy zachowania wpisu, jak i rzeczywisty skutek ewentualnego usunięcia informacji identyfikujących konkretnego obywatela.

Autonomia Kościoła przed europejskimi sądami

Słowik i Puppinck odwołują się do artykułu 17 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Zobowiązuje on Unię do poszanowania statusu, jaki prawo krajowe przyznaje Kościołom i wspólnotom religijnym. Autorzy uważają, że gwarancję tę należy potraktować poważnie także przy rozpatrywaniu żądań ingerujących w dokumentację sakramentów.

Na łamach „Le Figaro” przedstawiają obawę, że przyznanie pierwszeństwa żądaniu wymazania danych osłabi ochronę specyfiki wspólnot religijnych. Szczególnie krytycznie oceniają wagę nadaną w opinii Mediny możliwemu cierpieniu emocjonalnemu osoby domagającej się usunięcia informacji. Ich stanowisko wyrasta z przekonania, że prawo powinno chronić również instytucjonalny wymiar wolności religijnej.

Autorzy wskazują ponadto na podobną sprawę francuską skierowaną do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Ten sąd działa w systemie Rady Europy, podczas gdy TSUE jest sądem Unii Europejskiej. Postępowania dotyczą odrębnych porządków prawnych, choć oba prowadzą do pytań o ochronę wolności religijnej i prywatności.

Francuski Conseil d’État w orzeczeniu z 2 lutego 2024 roku zaakceptował zachowanie danych w księdze chrztów w rozpatrywanej sprawie. Uwzględnił przeznaczenie rejestru, ograniczone możliwości dostępu oraz możliwość zamieszczenia adnotacji o zerwaniu więzi z Kościołem. To konkretny przykład rozwiązania, którego zasadniczej logiki bronią autorzy artykułu w „Le Figaro”.

Dlaczego ten spór jest ważny także w Polsce?

Polski czytelnik zna podobne pytania z dyskusji o apostazji. W opublikowanych wyjaśnieniach Urząd Ochrony Danych Osobowych wskazuje, że kościelne przepisy przewidują zachowanie danych dotyczących udzielonych sakramentów, a wniosek o ich usunięcie powinien zostać odnotowany. UODO opisuje również rolę Kościelnego Inspektora Ochrony Danych w rozpatrywaniu takich spraw.

Na łamach „Wszystko co Najważniejsze” Michał Kłosowski w tekście „Laïcité do negocjacji” rozważał, jak świeckie państwo powinno chronić wolność osób wierzących. Zwracał uwagę na potrzebę pozostawienia im miejsca we wspólnej przestrzeni publicznej. Debata o księgach chrztów dotyka innego obszaru tej samej relacji między instytucjami publicznymi a życiem religijnym.

W ujęciu Słowik i Puppincka rozstrzygnięcie będzie sprawdzianem gotowości europejskich sędziów do respektowania odrębności Kościoła. Prawnicy domagają się uwzględnienia faktu, że dokumentacja sakramentów służy wspólnocie działającej według własnych zasad wiary. Od sposobu potraktowania tej argumentacji zależeć będzie zakres ochrony, jaką europejskie prawo przyzna kościelnej pamięci o chrzcie.

Karolina Gądek

Źródło: https://wszystkoconajwazniejsze.pl